De game-industrie produceert tegenwoordig ware technologische hoogstandjes, waarbij de speler door schitterende foto-realistische werelden kan dwalen. Dezelfde technologie wekt ook het verloren gegane verleden weer tot leven. Een virtuele tocht door een 17e eeuwse stad, een interactieve wandeling door een klooster dat al lang niet meer bestaat, met behulp van de computer lijkt het allemaal net echt.
Musea en erfgoedinstellingen maken steeds vaker gebruik van historische visualisatie om de beleving van het bezoekerspubliek te versterken. Critici beschouwen deze visualisaties als niet-wetenschappelijk en dus niet relevant ondanks degelijk historisch bronnenonderzoek. Makers en gebruikers benadrukken echter de kracht van historische visualisaties: het verdwenen verleden weer zichtbaar maken.
De Vereniging voor Geschiedenis en Informatica organiseerde op 12 maart in de Koninklijke Bibliotheek een studiemiddag over historische visualisaties. Onder leiding van een gespreksleider presenteerden vier sprekers hun visies.
Feiten of beleving?
Jeroen van der Vliet (Digitaal Erfgoed Nederland) stipte als gespreksleider het spanningsveld tussen schijn en werkelijkheid aan. Een visualisatie kan immers nooit volledig met de vaak verloren gegane werkelijkheid overeenkomen. Interpretatie en artistieke invulling zijn onvermijdelijk voor de makers van een visualisatie. Van Vliet deed daarom een oproep om gemaakte keuzes altijd te verantwoorden, bijvoorbeeld in een ‘digitale bijsluiter’.
Bas Bogaerts (Playing the Past, België) en Dylan Nagel (Paladin Studios, Nederland), beide werkzaam op het gebied van driedimensionale visualisaties, deelden de visie van Van Vliet. In hun presentaties stonden vooral de kansen voor historische visualisaties centraal. Een van de voornaamste redenen dat musea en erfgoedinstellingen gebruik maken van historische visualisaties is om de beleving van moeilijk bereikbaar bezoekerspubliek, zoals schoolgaande jeugd en ouderen, te versterken.
tekeningen van Hof van Dordrecht door Paladin gebruikt voor visualisatie
Johanna Jacobs (hoofdconservator) en Yolande Kortlever (stadshistoricus) van stadspaleis Het Markiezenhof in Bergen op Zoom toonden een fraai praktijkvoorbeeld van historische visualisatie: het stadspaleis Het Markiezenhof maakt gebruik van interactieve 3D-applicaties en films. Volgens Jacobs en Kortlever is het cruciaal om audiovisuele middelen alleen in te zetten als die een meerwaarde hebben. Bovendien moet het gebruik laagdrempelig zijn.
De studiemiddag maakte duidelijk dat historische visualisaties het niet alleen mogelijk maken om kennis te verkrijgen over het verleden, maar ook het gevoel kunnen geven in het verleden te zijn. Historische visualisaties bieden een belevenis waar van genoten kan worden. Dat die belevenis vaak niet helemaal correct is, wordt door het grote publiek niet als een probleem ervaren.
René Spork (Gemeentearchief Rotterdam) ontvangt de prijs uit handen van VGI voorzitter Yola de Lusenet
Op donderdag 12 maart is in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag de VGI Innovatieprijs 2008 toegekend aan De Brandgrens. De jury koos hen uit drie genomineerden: naast De Brandgrens waren dat Watwaswaar en Expo ‘58: back to the future.
De drie genomineerden presenteerden hun project op de studiemiddag van de Vereniging voor Geschiedenis en Informatica, die de prijs in 2003 in het leven riep om goede en innovatieve geschiedenistoepassingen te steunen en aandacht te vestigen op het belang van toegankelijkheid van historische gegevens. Het innovatieve kan blijken uit gebruik van geavanceerde technologie, maar evengoed uit verrassende inzet van bestaande techniek waardoor de toegang tot historische kennis of erfgoed wordt vergroot.
De dagjury die de prijs toekende sprak grote waardering uit voor de drie genomineerde projecten die alle op een heel andere manier innovatief genoemd kunnen worden. Watwaswaar ontsluit een overweldigende hoeveelheid materiaal uit verschillende bronnen met innovatieve technologie, Expo58 geeft in een verfrissend ouderwetse en glasheldere interface toegang tot oral history documenten en user-generated content die de Expo van 1958 tot leven brengen.
De jury koos uiteindelijk voor De Brandgrens omdat de site op voorbeeldige wijze een historische gebeurtenis met grote impact uitdiept. Het Gemeentearchief vertelt als gezaghebbende instelling het verhaal, vol gegevens en details, met gerbuikmaking van bronnen die zij beheren. De rol van een archief als hoeder van de historische werkelijkheid wordt op de site verbonden met realiteit van de stad en haar gebouwen, toen en nu, en met de ervaringen van haar bewoners. Wie niets weet van het bombardement van Rotterdam vindt hier het complete verhaal (dat nog completer zal worden door toevoegingen die het Gemeentearchief van plan is te maken). Het is een echte geschiedenis-site, die weliswaar royaal gebruikt maakt van de mogelijkheden van de techniek, maar vooral vertelt en getuigt van een gruwelijke gebeurtenis die Rotterdam getekend heeft.
De dagjury bestond uit: Patricia Alkhoven (hoofd collecties Nederlands Architectuur Instituut), Thijs Hermsen (wetenschappelijk onderzoeker en docent Alfa-informatiekunde, Radboud Universiteit), (Yola de Lusenet, voorzitter VGI), Sara Roegiers (webmaster Maerlant Centrum, Instituut voor Culturele Studies, KU Leuven), Inge Willemsen (webmaster Rijksmuseum Amsterdam)
Een uitgebreider juryrapport over de drie nominaties staat hier. Hieronder enkele foto’s van de prijsuitreiking.
Een virtuele wandeling door een middeleeuws slot? Rondstruinen door een 16e eeuwse stad? Of boodschappen doen op een authentieke Romeinse markt? 3d applicaties, ‘serious’ games en andersoortige visuele toepassingen brengen je oog in oog met het verleden. Maar ondanks hun toenemende populariteit onder musea en andere erfgoedinstellingen worden historische visualisaties vaak afgedaan als ‘niet-wetenschappelijk’.
Is dit wel terecht? Veel historische visualisaties zijn gebaseerd op gedegen historisch bronnenonderzoek; ze komen vaak voort uit samenwerkingsprojecten van historici en applicatieontwikkelaars. Aan de hand van een drietal voorbeelden zullen op de studiemiddag zowel ontwikkelaars als historici hun mening geven over de mogelijkheden maar ook beperkingen van historische visualisaties.
Op deze middag wordt ook de VGI-Innovatieprijs 2008 uitgereikt. De drie genomineerden lichten kort hun projecten toe, waarna de winnaar bekend zal worden gemaakt.
Datum, plaats en tijd: 12 maart 2009, Koninklijke Bibliotheek, zaal B/C, 13.00-17.00 uur.
Programma
Inleiding door Jeroen van der Vliet (Digitaal Erfgoed Nederland)
Johanna Jacobs en Yolande Kortlever (Markiezenhof, Bergen op Zoom): Interactieve applicaties en films van het Markiezenhof
Derk de Geus en Dylan Nagel (Paladin Studios): Hof van Dordrecht
Bas Bogaerts (Playing the Past): Game technologie en historische beleving
Uitreiking VGI- Innovatieprijs en korte presentaties van de genomineerden
De Universiteitsbibliotheek van Gent, een van de grootste bibliotheken in Europa, is een samenwerkingverband aangegaan met Google Book Search en zal honderdduizenden boeken digitaliseren. Zij zijn niet de enigen. Het programma Metamorfoze en de regeling Digitaliseren met beleid subsidiëren grootschalige digitalisering van archieven en bibliotheken. ‘Beelden voor de Toekomst’ en de Databank Digitale Dagbladen richten zich allen op grote hoeveelheden materiaal. Kortom, er wordt massaal gedigitaliseerd in erfgoedland. Toch zijn niet alle ervaringen juichverhalen. Hoe verhoudt kwantiteit zich tot kwaliteit? Wat zijn de mogelijkheden en de beperkingen van massadigitalisering?
Op vrijdag 12 september 2008 organiseerde de VGI een studiemiddag over massadigitalisering. Tijdens deze studiemiddag werden verschillende aspecten worden belicht, van het voortraject en de uitvoering tot de daarop volgende ontsluiting, presentatie en archivering.
Astrid Verheusen, projectmanager Databank Digitale Dagbladen (KB) Massadigitalisering
Ivo Zandhuis, zelfstandig adviseur van archiefinstellingen en betrokken bij het opstellen van De BASIS van Digitaal Erfgoed Nederland. Op weg naar duurzaamheid
Marc Holtman, Stadsarchief Amsterdam, auteur van ‘Digitalisering ontrafeld; Technische aspecten van digitale reproductie van archiefstukken’ U vraagt wij scannen
De genomineerden voor de VGI Innovatieprijs 2008 zijn bekend. De jury koos uit de kandidaten drie toepassingen die op een innovatieve manier met geschiedenis omgaan. Het zijn:
Brandgrens http://www.gemeentearchief.rotterdam.nl/brandgrens/ - een rustig vormgegeven website die op een eenvoudige, begrijpelijke wijze een grote diversiteit aan historische informatie presenteert over Rotterdam in de Tweede Wereldoorlog
Expo ’58: back to the future http://www.expo58.eu/ een mooie en gevarieerde site waar persoonlijke herinneringen aan Expo bezoek de grote geschiedenis eind jaren 50 dichterbij brengen.
Watwaswaar http://www.watwaswaar.nl fraai kaartmateriaal van velerlei instellingen via geografische coördinaten doorzoekbaar via één interface die intuïtief werkt.
De jury voor de VGI Innovatieprijs bestond uit: Edwin Klijn (Koninklijke Bibliotheek), Constant Kool (statisticus en kunsthistoricus), Yola de Lusenet (voorzitter VGI, zelfstandig onderzoeker), Tijl Vereenooghe (Heemkunde Vlaanderen/Archeonet) en Jeroen van der Vliet (Digitaal Erfgoed Nederland). lees verder ‘Nominaties Innovatieprijs 2008′
De alomtegenwoordige aanwezigheid van bits en bytes in elk domein van ons leven kan de dialectliefhebber met een dubbel gevoel opzadelen. Enerzijds is deze technologische vooruitgang het symbool bij uitstek van de onomkeerbare veranderingen in onze samenleving die aan de basis liggen van het in onbruik raken van de traditionele dialecten. Anderzijds creëren diezelfde vernieuwingen voortdurend nieuwe mogelijkheden voor het verzamelen, het bewerken en het delen van dialectgegevens in digitale vorm.
De zogenaamde ‘dialectrenaissance’, die zich in het Nederlandse taalgebied sinds de jaren ’80 van de 20ste eeuw steeds duidelijker manifesteert, wordt de jongste jaren dan ook in toenemende mate gekenmerkt door het gebruik van het (taal)-technologische instrumentarium en van digitale technieken. Deze studiedag focuste op mogelijkheden en uitdagingen bij de toepassing van taaltechnologie in onze omgang met dialecten en/als talig erfgoed.
Sprekers waren:
prof. dr. em. Johan Taeldeman (voorzitter dialectwerkgroep Oosterzele) Introductie van het lokale woordenboekproject Oosterzele video
Rob Bisseling (Polderland Language and Speech Technology nv) Spellingcontrole en elektronische woordenboeken voor streektalen video
prof. dr. Jacques Van Keymeulen (Universiteit Gent, voorzitter Variaties vzw) Volkslinguïstiek en het HERCULES-project video
prof. dr. Reinhild Vandekerckhove (Universiteit Antwerpen) Chattaal in Vlaanderen video
drs. Rob Belemans (FARO. Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed) Vox audita num perit? Talig erfgoed in web 2.0-gemeenschappen video
afsluiting Paul Cottenie (schepen van cultuur Oosterzele) video
Bart De Nil (voorzitter Erfgoedhuis Oosterzele)
Deze middag werd georganiseerd door FARO, Erfgoedhuis Oosterzele, Variaties en VGI.
De Vereniging voor Geschiedenis en Informatica looft jaarlijks een prijs uit voor een vernieuwende ICT-toepassing op het terrein van de geschiedenis. De prijs wordt uitgereikt aan de maker(s) van een Nederlandse of Vlaamse applicatie waarin geschiedenis centraal staat. De hoopt hierdoor het gebruik van ICT binnen geschiedwetenschappen te stimuleren. Daarnaast worden creatieve oplossingen die het vakgebied als zodanig promoten aangemoedigd.
Tot de vorige prijswinnaars behoren: het Amsterdams Gemeentearchief (2003), het Ename Expertisecentrum (2004), Literair Gent (2005), Teleblik (2006) en Archeonet Vlaanderen (2007).
Nominaties
Ken je een bijzondere website of standalone applicatie die op innovatieve wijze
een bestaande of juist nieuwe doelgroep aanspreekt
bestaand ICT-gereedschap vervangt, vernieuwt en verbetert
tools aanbiedt ten behoeve van historisch onderzoek of onderwijs
Nomineer deze toepassing dan voor de VGI Innovatieprijs 2008. Je mag een eigen project aanmelden, maar ook een applicatie van anderen die je een bekroning waard vindt. Stuur een e-mail naar de voorzitter van de jury, Yola de Lusenet (y.de.lusenet@planet.nl ) en vermeld in het bericht behalve naam, adres en telefoonnummer van de inzender, de naam van de applicatie, de URL (indien aanwezig) en een toelichting op het innovatieve aspect van de applicatie van de kandidaat.
Procedure
De termijn voor de voordracht eindigt op 25 september 2008. Een deskundige jury zal uit de inzendingen 3 toepassingen nomineren. Op 15 oktober zullen de genomineerden bekend worden gemaakt. Zij worden uitgenodigd om tijdens de VGI studiemiddag op 11 december 2008 een korte presentatie te geven. Daarna zal er door de jury een winnaar worden aangewezen. Deze krijgt een oorkonde, het recht om het speciale “VGI Innovatieprijs 2008″-vignet te gebruiken en een geldprijs van 500 Euro
Is niet-googlificieerbare informatie ten dode opgeschreven? Op vrijdag 7 december organiseert de VGI een studiedag omtrent Google en de terugvindbaarheid van informatie.
Op vrijdag 7 december organiseert de Vereniging voor Geschiedenis en Informatica (VGI) een studiemiddag over zoeken en vinden op het web. Google is voor de meeste gebruikers de norm voor zoeken en vinden op het web, 80% van het zoekgedrag op het web vindt plaats met behulp van Google. Maar vinden we ook wel wat we zoeken? Levert Google een geschikt antwoord op al onze vragen? En is Google geschikt voor de wetenschappelijke wereld?
Terwijl historici, zeker met een niche specialisatie, de alsmaar toenemende treffers in Google nog altijd juichend ontvangen, worden in de door informatie overspoelde biomedische sector nieuwe strategieën ontwikkeld in de zoektocht naar betrouwbare kennis. Er zit een limiet aan het aantal wenselijke treffers en dat heeft niet alleen gevolgen voor wie informatie zoekt, maar ook voor de aanbieders. Wat zijn de nieuwste, beste informatievaardigheden voor ons en wat doen anderen?
Een aantal sprekers zullen vanuit verschillende disciplines dit thema belichten. De verschillende presentaties zullen o.a. betrekking hebben op het zoeken in audio bestanden, zoekgedrag van wetenschappers en zoeken en vinden van medische informatie.
